04/03/2024
нота.мк
Аналитичка Нота

Негување медиумска писменост кај децата – зајакнување на нивната отпорност на дезинформации

Во денешното дигитално време, кога информациите нè бомбардираат од секој агол, негувањето на медиумската писменост кај децата станува суштинска и вештина што е важно да се развива од најрана возраст. За деца меѓу 8 и 12 години, кои се изложени на влијание од голем број медиуми, движењето низ дигиталниот свет станува вистински предизвик со кој треба да научат да се изборат.  Зајакнувањето со вештини за медиумска писменост во текот на овие години на формирање на нивната личност е клучно во обликувањето на нивното разбирање за светот и нивната способност да разликуваат факти од фикција.

Разбирање на медиумската писменост

Медиумската писменост не е само да знаете како да користите паметен телефон или да пребарувате на интернет; таа опфаќа подлабоко разбирање на пораките и намерите што се кријат зад содржината со која се среќаваат. Тоа вклучува критичко размислување, анализа на извори на информации, мотиви за испрашување и толкување на влијанието на медиумите врз верувањата и однесувањата.

Значењето на медиумската писменост за децата на возраст од 8 до 12 години

Во оваа фаза, децата се љубопитни и сакаат да истражуваат. Тие се движат низ огромен број медиумски платформи, од социјални медиуми и видео игри до вести, написи и едукативни содржини. Нивните млади умови ги апсорбираат информациите како сунѓери, поради што е важно да им се всадат темелите на медиумската писменост.

1. Да ја препознаат манипулацијата

Учењето на децата да анализираат медиумска содржина им помага да препознаат кога се изманипулирани. Тие учат да ги преиспитуваат рекламите, да распознаваат веродостојни извори и да разбираат дека не сè што е на интернет е вистинито.

Потребно е да се создаде способност да преземат контрола врз сопствените избори, мисли и постапки, наместо да бидат прекумерно под влијание или контролирани од надворешни фактори, особено во контекст на користењето на медиумите. Критичкото размислување во оваа возраст вклучува поттикнување на вештините за проценка кај децата. Охрабрувајќи ги критички да ги преиспитуваат, анализираат и оценуваат информациите, тие стануваат поподготвени да донесуваат информирани проценки за содржината со која се среќаваат. Зајакнувањето преку медиумска писменост има за цел да промовира независност во одлучувањето. Децата учат да се потпираат на сопственото расудување наместо само да го прифаќаат она што го гледаат или слушаат без да го преиспитуваат. Кога децата разбираат како се создаваат медиумските пораки и мотивите зад нив, тие добиваат сигурност во движењето низ огромниот медиумски простор. Се чувствуваат посигурни во нивната способност да разликуваат веродостојни од неверодостојни извори. Зајакнувањето вклучува градење на отпорност против манипулативните тактики. Децата учат да препознаваат и да се спротивстават на обидите да манипулираат со нивните емоции, верувања или однесувања преку неточна или пристрасна содржина.

Децата треба да научат да препознаваат различни тактики што се користат за манипулирање со мислења или однесувања, како што се емоционални пораки, селективно презентирање информации или сензационализам. Оваа свесност им помага да се спротивстават на тоа да бидат поколебани кога ќе се соочат со нив. Медиумската писменост ги поттикнува децата да ги разберат предрасудите присутни во медиумските содржини. Тие стануваат свесни дека секоја информација има одредена намера, што им овозможува да погледнат подалеку од површината и да ја разгледаат од различни агли. Наместо пасивно да прифаќаат информации, децата мора да се охрабруваат активно да се занимаваат со медиумската содржина. Тие учат да донесуваат свесни и информирани одлуки за она што го консумираат и во што ќе веруваат. Во светот заситен со медиуми, моќта над манипулацијата станува клучна.

Зајакнувајќи ги со вештини за критичко размислување, независност, самодоверба, тие стануваат подготвени да се движат низ сложеноста на дигиталниот свет, да прават информирани избори и да формираат добро мислења засновани врз веродостојни информации и сопствена анализа.

2. Градење критичко размислување

Медиумската писменост ги негува вештините за критичко размислување, охрабрувајќи ги децата да поставуваат  прашања за она што го гледаат, читаат или слушаат. Градењето вештини за критичко размислување кај децата вклучува негување на нивната способност да анализираат, оценуваат и интерпретираат информации на промислен и рационален начин. Овој сет на вештини е непроценлив, особено во денешното опкружување богато со медиуми, каде што изобилуваат дезинформации и пристрасни содржини. Еве еден подлабок поглед:

Охрабрувањето на децата да поставуваат прашања за медиумите со кои се среќаваат поттикнува љубопитност и ги мотивира да бараат подлабоко разбирање на информациите. Тоа вклучува поттикнување прашања како „Зошто оваа информација беше претставена на овој начин?” или „Кој може да има корист од оваа порака?” Учењето на децата да ја оценуваат веродостојноста  на изворите е клучно. Тие учат да прават разлика помеѓу доверливи извори и оние кои би можеле да бидат пристрасни, измислени или немаат доволно докази. Критичкото размислување вклучува разбирање дека секој медиум доаѓа со некоја перспектива или пристрасност. Децата треба да научат да ги идентификуваат овие предрасуди и размислуваат како тие можат да влијаат на презентираните информации. Да стекнат вештини за оценување на доказите презентирани во медиумските содржини. Да препознаваат логички заблуди, да мерат различни аргументи и да донесуваат информирани ставови врз основа на цврсти докази.

Критичкото размислување ги поттикнува децата сами да размислуваат. Наместо пасивно да прифаќаат информации, тие учат да управуваат со нив, формирајќи свои мислења врз основа на анализи и докази. Кога децата се вешти во критичко размислување, тие стануваат помалку подложни на дезинформации. Тие се со поголема веројатност да забележат недоследности, лажни тврдења или невистинити информации. Критичкото размислување помага при одлучувањето. Овие вештини се основни за доживотното учење. Со рано развивање на критичкото размислување, децата се подобро подготвени за академските, професионалните и личните предизвици со кои може да се соочат во иднина.

Потребно е да се создаде средина каде што децата ќе се чувствуваат удобно да поставуваат прашања и да истражуваат различни гледишта. Да се охрабрат да дискутираат за медиумските содржини, да им се помогне да размислуваат критички преку соочување на сопствените со туѓите ставови. Децата треба да имаат допир со различни извори и гледишта за да го прошират нивното разбирање и да се поттикне нивната критичка евалуација.

3. Движење во дигиталниот свет

Учењето на медиумската писменост помага и за поголема одговорност во дигиталниот свет. Децата откриваат како нивните постапки, интеракции и активности на интернет влијаат врз нив и врз другите. Тоа вклучува едукација на децата за одговорно, етичко и безбедно однесување во дигиталниот свет. Опфаќа низа вештини и вредности кои им овозможуваат на децата позитивно и конструктивно да се вклучат во онлајн средината.

Потребно е учење на децата за соодветно однесување на интернет, вклучувајќи комуникација со почит, емпатија кон другите и разбирање на влијанието на нивните зборови и постапки во виртуелните простори. Едукацијата на децата за мерките за безбедност на интернет, како што се заштита на личните информации, препознавање и избегнување измами, разбирање на поставките за приватност и важноста на силните лозинки ќе им помогне да ја разберат вредноста на веродостојните информации, да препознаат лажни вести или дезинформации и да бидат критични корисници на дигитална содржина. На тој начин се прави здрава рамнотежа помеѓу онлајн и офлајн активности, се промовира внимателна употреба на технологијата и свесност за потенцијалните ризици од прекумерното време поминато пред екранот.

Стекнувањето вештини за функционирањето на дигиталниот свет гарантира дека децата безбедно се движат низ онлајн просторот, се заштитуват од потенцијални опасности како сајбер-насилство, измами или несоодветна содржина. Учењето на децата за етичко однесување на интернет ги поттикнува да се однесуваат одговорно, да ја почитуваат приватноста на другите и да придонесуваат за позитивна онлајн заедница.

Децата треба да се охрабруваат да имаат  отворени дискусии за нивните онлајн искуства, и да добијат насоки за соодветно однесување на интернет.Мора да ги знаат јасните упатства за користењето на интернет, времето поминато на екранот и соодветните онлајн активности.

4. Развој на здрави медиумски навики

Со разбирањето на влијанието што го имаат медиумите, децата можат да развијат здрави навики за потрошувачка, да размислуваат за времето поминато пред екранот и да дадат приоритет на квалитетната содржина. Утврдувањето здрави медиумски навики вклучува насочување на децата да развијат избалансиран и внимателен пристап кон користењето на медиуми. Станува збор за поттикнување на свеста, умереноста и проникливоста во тоа како тие комуницираат со различни видови на медиуми.

Неопходно е поттикнување свесност кај на децата за содржината што ја консумираат, нејзиниот квалитет, цел и потенцијално влијание врз нивните мисли и емоции, воспоставување баланс помеѓу активностите на екранот и другите офлајн интереси, како што се: хоби, игра на отворено, време со семејството и училишни задачи, нагласување на важноста од избирање висококвалитетна, соодветна на возраста и образовна содржина, наместо безумно да се консумира сѐ што е достапно. Децата треба да се учат да ја саморегулираат употребата на медиумите преку разбирање на нивните сопствени граници и донесување свесни одлуки за тоа кога и колку долго ќе ги користат медиумите.

Балансираното време пред екранот придонесува за подобро физичко здравје, намалување на времето поминато во седечка положба, помало напрегање на очите и подобар сон. Изборот на квалитетна содржина го поддржува когнитивниот развој, го поттикнува учењето, креативноста и критичкото размислување. Ограничувањето на прекумерното време на екранот создава простор за социјални интеракции во реалниот свет, поттикнувајќи ги комуникациските вештини и емоционалната интелигенција. Внимателното користење може да ја намали изложеноста на негативни или вознемирувачки содржини, со што се минимизираат чувствата на анксиозност или стрес.

Поврзувањето на образованието за медиумска писменост со развојот на здрави медиумски навики може да биде навистина моќно. Учејќи ги децата како критички да ги оценуваат медиумските содржини, тие стануваат повешти во изборот на висококвалитетни, информативни и позитивни материјали.

Стратегии за негување медиумска писменост

1. Отворени дијалози: Охрабрете отворени дискусии за медиумските содржини. Прашајте ги за она што го виделе, слушнале или прочитале и водете ги низ анализирање на основните пораки.

2. Да научат да ги проверат изворите: Да им се помогне  да разликуваат веродостојни од  несигурни извори. Покажете им како да вкрстуваат информации од различни извори за да ја потврдат веродостојноста.

3. Критично гледање и играње: Вклучете се со нив за време на нивната медиумска консумација. Поставувајте прашања кои поттикнуваат критичко размислување додека гледате емисии или играте игри заедно.

4. Поставете граници и правила: Воспоставете упатства за времето поминато на екранот и примањето на содржина, нагласувајќи го квалитетот пред количината.

5. Бидете примерот: Бидете пример со демонстрација на одговорно користење на медиумите. Децата често го имитираат она што го набљудуваат.

Оваа содржина и видеото се изработени во соработка со Институтот за Комуникациски Студии во рамките на проектот „КОРИСТИ ФАКТИ“, кој е поддржан од Британската Амбасада во Скопје.

ne veruvaj proveruvaj
IKS

Related posts

Струмичани се исплашија од епидемијата со голема кашлица – во редици чекаат да ги вакцинираат своите деца

Сузана Мицева

Клучната улога на медиумската писменост во развојот на тинејџерите

Димитар Мицев

Вештачката интелигенција – нова алатка за креирање дезинформации

Сузана Мицева

Остави коментар

Discover more from нота.мк

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading